Thursday, November 26, 2020
Home Arhiva GENETSKA MODIFIKACIJA LJUDI

GENETSKA MODIFIKACIJA LJUDI

U serijalu tekstova koji slede donosimo vam sa čim će se to čovečanstvo neminovno susresti u narednih 50 godina.

Jedan od najvažnijih svakako je genetska modifikacija ljudi.

U projekt očitanja ljudskog gena vodeći svetski genetički laboratoriji zajednički su se upustili 1990. Trebalo im je jedanaest godina i tri milijarde dolara kako bi razvili prvu skicu genetskog sleda. Nisu mogli ni slutiti da ćemo danas gene živih bića moći očitavati 100 miliona puta brže, a cenu pritom smanjiti 3 miliona puta.  Genima ćemo lečiti bolesti, ali i vratiti mamute. Brzina razvoja tehnologija za očitanje gena živih vrsta na Zemlji time je znatno nadmašila čak i rast procesorske snage računara potrebne za njihovu analizu. Kakvu će korist čovečanstvo imati od poznavanja sleda svojih gena, ili gena brojnih drugih vrsta?

Osim unapređenja svojih postojećih osetila, te dodavanja novih, moći ćemo, štaviše Većina stručnjaka slaže se da je napredak prilično predvidiv, ali i obeležen velikim etičkim dvojbama. U prvom koraku, otkrićemo zašto izmena nekih “slova” u genu može dovesti do teških bolesti. Zatim ćemo pronaći način da takve izmene, tj. štetne mutacije, nekako ispravimo. To se danas već može učiniti zahvaljujući čudesnoj CRISPR-Cas metodi, koja omogućuje menjanje sleda gena u živim ćelijama, kao i korištenjem virusa za unos funkcionalnih gena u oštećene ljudske ćelije. Stoga danas, prvi put u istoriji ljudske vrste, možemo lečiti izrazito nasledne, tzv. monogenske bolesti, aktivnim ispravljanjem grešaka u genu. S etičkog gledišta, ovaj je korak najmanje sporan. Retkim ljudima koji su imali veliku nesreću naslediti neku vrlo retku mutaciju, radi koje im je život užasno otežan i znatno skraćen, “popravak” te mutacije omogućuje živote koji će po dužini i kvalitetu biti jednaki proseku ostalih ljudi.

Ali, već idući korak etički je znatno više dvojben. Tehnologije koje razvijamo omogućiće ljudima koji su zdravi, ali prosečnih obeležja, izmenu vlastitog genoma kako bi postali što viši, snažniji, inteligentniji i atraktivniji. Smemo li dopustiti takvu genetsku modifikaciju ljudi? To je znatno teže pitanje. Ono se, pritom, ne odnosi samo na već živuće pojedince, već i na njihovu buduću decu. Parovi bi mogli plaćati genetske modifikacije svojih oplođenih jajnih ćelija kako bi dobili tzv. “dizajnirane bebe”, programiranih crta lica, boje očiju i kose, visine, mišićne snage i kognitivnih sposobnosti. Takav postupak danas postaje tehnološki moguć, ali izrazito je etički dvojben. U narednoj fazi, sve ćemo bolje razumjeti gene životinjskih i biljnih vrsta. Shvatićemo zašto jastrebi imaju znatno bolji vid od ljudi, psi bolji njuh, a antilope sluh. Razumećemo i neke osete koje su druge vrste razvile, a mi ih nemamo – poput eholokacije kojom šišmiš vidi u mraku, ili oseta jegulje za promjene električnog potencijala u okolini.Osim toga mogli bismo početi “krasti” i briljantna rešenja koja je evolucija omogućila drugim vrstama na planeti. Tada će u prvi plan izbiti geni neobičnih oblika života poput tardigrada, aksolotla, gole krtice-štakora i nekih bakterija. Oni imaju svojstva poput otpornosti na neverovatne raspone temperature, svemirsko zračenje i nedostatak vode, ne pokazuju znakove starenja, otporni su na bolesti, ili mogu regenerisati sve delove tela. Neke bakterije mogu čak i razgraditi svoj vlastiti gen, pa tako privremeno “umreti” u nepovoljnim  uslovima kako bi kasnije opet oživele čim se uveti poboljšaju. Preuzimanjem tih nadljudskih osobina, koja u prirodi već postoje, ljudi bi se mogli modifikovati u praktično neuništiva živa bića koja ne stare niti obolevaju, imaju dodatna osetila, a prilagođena su i životu u svemiru. Vreme kada će sve to postati moguće približava se velikom brzinom, ali etičke su dvojbe pritom goleme. Javna rasprava i zakoni niti približno ne prate brzinu razvoja u ovom području. Nakon opisanih faza “popravka vlastitog genoma” i “krađe iz tuđih genoma”, u poslednjoj fazi, kada budemo dobro razumjeli gene svih živih bića na zemlji, moći ćemo dizajnirati i sasvim nove oblike života, te izmišljati svojstva koja danas ne postoje. Etičke implikacije tog poslednjeg koraka još uvek su potpuno nezamislive. Tom konačnom fazom, koja je već dobila i naziv – “sintetička biologija” – intenzivno se bavi poznati naučnik Craig Venter. On je još 2010. godine stvorio prvi sintetički oblik života, bakteriju “Synthiu”. Trebamo li nastaviti slediti ovaj put, koji postaje sve realniji s tehnološkog gledišta? Prva smo vrsta, od mnogih miliona vrsta na Zemlji, koja je razvila mogućnost menjanja vlastite genetske slike, a nemamo niti jedno prethodno iskustvo na koje bismo se mogli osloniti. Istorija bi takvo moguće ubrzanje ljudske evolucije mogla pamtiti kao naš najveći uspeh, ali možda i kao najveću grešku koju smo ikada napravili.

- Advertisment -

Most Popular

Prvi Srbin koji je imao harem: Čuveni srpski vojvoda usred Karađorđeve države imao 42 žene

Milenko Stojković bio je srpski vojvoda tokom Prvog srpskog ustanka. Najveći slavu...

DŽEJMI OLIVER PODELIO RECEPT ZA RUČAK ZA ČETVORO!

Džejmi Oliver proslavio se jednostavnim receptima koje svako može lako da pripremi, a njegovi specijaliteti su uprkos...

Svakog trećeg dana u Nemačkoj, jednu ženu ubije njen sadašnji ili bivši partner.

 Na Međunarodni dan protiv nasilja nad ženama, 25. Novembra, zgrade u Sjevernoj Rajni-Vestfaliji osvijetljene su narančastom bojom.

Recent Comments