Najstarije pismo

Najstarije pismo

- in Arhiva, Arhiva, Domaće vesti, Eventi, Osa list, Osa news, Strane vesti, strane vesti - arhiva
0
Comments Off on Najstarije pismo

“Počev od prvog susreta sa bukvarom, mi odrastamo u jednom grafičkom okruženju sa kojim skoro srastamo, doživljavamo ga kao normalan i neophodan deo svakidašnjice, pa ga najčešće nismo ni svesni, kao ni vazduha koji udišemo. Ali čim se malo zainteresujemo za svet pisanih znakova, čim se od njega psihološki odmaknemo kako bismo ga bolje sagledali, otkrijemo da u njemu ima mnogo zanimljivog i još uvek tajanstvenog. Tek tada ćemo zapravo da shvatimo koliki je značaj pisma u životu čoveka.”

Pismo je najvažniji sistem koji je čovek ikad izumeo. Piktografsko pismo predstavlja najstariji način na koji su ljudi pokušali da pomoću crteža zabeleže svoje misli. Sam izraz potiče od latinske reči PICTUS – slikan i grčke reči GRAFO – pisati. Ovi znaci (piktogrami) označavaju upravo ono što crtež predstavlja i nisu vezani za specifični glasovni sklop reči u pojedinom jeziku. Čine osnovu pisma kod starih Sumera, Egipćana, Krićana, Kineza i Maja, ali se u izvesnim prilikama koriste i danas (na primer u saobraćajnoj signalizaciji). Posto su prve civilizacije i prvi gradovi nastali u Donjoj Mesopotamiji , u dolini reka Eufrat i Tigar, sasvim se podrazumeva da su i prvi pisani zapisi nastali baš u tom podneblju. Postoje tragovi da su prve biblioteke nastale pre više hiljada godina. Sumerska civilizacija se smatra najstarijom civilizacijom i nalazila se na teritoriji današnjeg Iraka. Prema istaživanjima, sumerska civilizacija je naglo krenula da napreduje – imali su zgrade, ulice, pijace, škole, hramove, metalurgiju, medicinu, hirurgiju, tekstilnu industriju, poljoprivredu, navodnjavanje, međunarodnu trgovinu, razvijeno kulinarstvo, muziku, ZOO vrtove, brodove. Svaki grad je imao svoje božanstvo i stepenasti hram – zigurat . Sumeri su začetnici najstarije sačuvane kulture, ali jedno od najkrupnijih dostignuća sumerskog naroda, bio je pronalazak pisma, koje se pojavljuje negde oko 4. milenijuma pre nove ere. U to vreme, nije postojala pojmovna razlika između prostorije za zapise (ili arhive) i biblioteke i u tom smislu se može reći da biblioteke postoje već onoliko dugo koliko su zapisi bili sačuvani. Sumerski jezik je prvi poznati pisani jezik i prvi zapisi su bili pisani klinastim pismom. Oko tri hiljade godina, sumerski jezik je bio jezik literature i školovanja, (nešto kao latinski jezik) i služio je kao međunarodni diplomatski način sporazumevanja. Nije bio srodan ni sa jednim jezikom koji je nama danas poznat. Kao narod, Sumeri su nestali u drugom milenijumu pre nove ere, stopivši se sa brojnim semitskim narodima koji su ih okruživali, ali jezik kojim su govorili i pismo kojim su pisali sačuvani su u religioznim obredima i pismima još dugo godina nakon njihovog nestanka. Poslednji zapisi na sumerskom jeziku potiču iz prvog veka pre nove ere, a nakon toga su sumerski jezik i klinasto pismo definitivno nestali. Klinasto pismo (klinopis) spada u grupu piktografskih pisama jer je prvobitno postalo od crteža. Klinasto (cuneiform) mu nije originalno ime i prvo je bilo predstavljeno kao litterae cuneatae, od latinskog cuneus što znači klin. Prvobitni zapisi su bili na kamenu, da bi se kasnije kamen zamenio glinenim predmetima nepravilnih oblika, takozvanim glinenim simbolima (clay tokens), da bi konačno dobile oblik glinenih tablica zbog lakšeg čuvanja. Osnova pisma su bile glina i trska. Da bi otisak bio što trajniji, glinene tablice su se pekle u specijalnim pećima. Mnoge tablice, koje su arheolozi pronašli, su sačuvane baš iz razloga što su izgorele u zgradama prilikom napada raznoraznih armija na gradove. Glinene tablice su mogle da se i recikliraju, ako bi se pokazalo da zapisi na njima nisu upotrebljivi. Prve glinene tablice su bile jako male i kvadratnog oblika. Pisalo se od vrha ka dnu tablice. Tek u kasnije doba, počinju da se koriste veće tablice pravougaonog oblika što je nateralo sumerske pisare da promene položaj svoje leve ruke, u kojoj se ranije nalazila ploča prilikom ispisivanja teksta. Na slici se vidi da način pisanja stilusom na glinenoj pločici podseća malo na današnje pisanje poruka na mobilnom telefonu. Tada je počelo da se piše i čita s leva na desno, u horizontalnoj ravni. Zapisi na tablicama koji su bili duži, zahtevali su numerisanje pločica, pa možemo reći da su tada nastali počeci današnje paginacije. Prvi zapisi klinastim pismom su bili trgovački zapisi, religijski i magijski tekstovi i raznorazni zakonici i proglasi. Tek kasnije pomoću klinastog pisma počinju da se beleže zapisi poučnog, naučnog i zabavnog karaktera.  Samo po sebi takvo pismo je bilo složeno, glomazno i nepodesno. Ako bi pisar hteo da napiše neke složenije predstave pomoću klinastog pisma, morao je da spaja nekoliko različitih znakova. Za reč PLAKATI, morao je da spoji znakove OKO i VODA. Reč KIŠA mogao je prikaže kada spoji znakove ZVEZDA i VODA. Pojava velikog broja reči u jeziku i pojava gramatičkih oblika, zahtevali su uproščavanje samog pisma. Potreba za brzim pisanjem dokumenata, doveli su do pojednostavljanja slikovnog pisma Sumerana. Zbog nemogućnosti evoluiranja u neke duže ili zaobljene linije (bilo je jako teško pisaljkom praviti zaobljene znakove), otisci su grupisani po određenim pravilima i pravili grupe složenijih znakova koji su označavali slogove ili čak pojedine foneme. Kada je svaki pojedinačni znak do tančina razrađen i doveden do svog konačnog oblika, postavljena su i stroga pravila o načinu njihovog pisanja. Mali i jednostavni znaci, u svojim strogo određenim formama mogli su biti deo većih i kompleksnih znakova. Umesto celog predmeta, počeli su da crtaju samo njegov najkarakterističniji deo, postepeno pretvarajući crtež u linearnu šemu. Sumersko klinasto pismo zajedno sa osnovnim elementima sumerske kulture, preuzeli su Vavilonci, a zatim se zahvaljujući razvitku vavilonske trgovine i kulture, to pismo proširilo po čitavoj Prednjoj Aziji. Klinastim pismom su se služili u Starom Akadu, Asiriji, u Hetskoj državi, u Urartu, Siriji i Staroj Persiji. Egipatski faraoni su takođe vodili prepiske sa carevima Prednje Azije i sa kneževima Sirije i Fenikije uz pomoć klinastog pisma. Sumersko pismo, književnost i kultura su izvršili veliki uticaj na asirsko-vavilonsku književnost. Mnoga književna dela koja su nastala u sumerskom dobu, kasnije su prevedena na vavilonski i asirski jezik i samim tim sačuvana do danas. Religijsko-magijska verovanja vladala su svešću ljudi u tom vremenu, zato je sasvim prirodno da se religija kao osnovni motiv prožimala čitavom književnošću. Većina književnih dela, nastalih u to davno vreme, samo je umetničko uobličenje religijskih mitova, legendi, basni i ideja iz tog vremena. Najpoznatije sačuvano delo je Ep o Gilgamešu, koji je najstarije književno delo za koje znamo. Smatra se praizvorom epske poezije i da je dosta starije i od Homerovih epova, starog zaveta, Veda i Upanišada. Pretpostavlja se da je delo sastavljeno između 13. i 21. veka pre nove ere, a pronađeno je 1849. godine kada je O. H. Lejard7 otkupio Ninivu i pretražujući ruševinu biblioteke asirskog kralja Asurbanipala8 (668-627. g. p.n.e.), pronašao obilje glinenih tablica ispisanih klinastim pismom. Tek je 1874. godine Džordž Smit uspeo da sredi i pročita gomilu polomljenih tablica i da složi taj veličanstveni ep, za koji svet još uvek nije čuo. Ep je napisan na 12 tablica i prvobitno je imao 3000 stihova od čega je oko 1200 ostalo celo i isto toliko oštećeno. Brojna su nalazišta glinenih tablica ispisana klinastim pismom na teritoriji nekadašnje Mesopotamije. Zahvaljujući veoma otpornom materijalu od koga su pravljene (glina), veliki broj glinenih tablica sačuvan je do danas. Oko 3300. godine pre nove ere u gradu Uruku su pronadjeni u izobilju najraniji zapisi na glinenim tablicama. U drevnom sumerskom gradu Nipuru, koji je u 3. milenijumu pre nove ere bio jedan od najvažnijih političkih i drevnih središta Mesopotamije, nađene su brojne prostorije ispunjene glinenim pločicama, ispisane klinastim pismom (uključujući i neke koje predstavljaju vredne izvore o drevnim sumerskim zakonima) nagoveštavajući dobro snabdevenu arhivu ili biblioteku. Uprkos dešifrovanju, sumerski, akadski i hetitski jezik nije bilo lako razumeti. Čak i danas nema pouzdanog i celovitog rečnika tih jezika, a svi prevodi koji su objavljeni pre 1939. godine, dosta su nepouzdani. Poslednjih godina, naučna istraživanja jezika i pisma su dosta napredovala. Napredak kompjuterske tehnologije je umnogome olakšao prevođenje starih jezika i pisama. Postoje kompjuterski programi uz pomoć kojih tekst pisan klinastim pismom, sa glinene tablice može da se pročita, prevede, a zatim da se usnimi u trajnu banku podataka. Takođe, ti isti programi mogu da se koriste i u obratnom smeru – mogu da generišu tekst koji oponaša znake klinastog pisma sa glinenih ploča. Podaci koje dobijamo, proučavajući stare zapise, su od neprocenjivog značaja, jer stičemo uvid u način života, u kulturu, književnost i pravni sistem jedne davno iščezle civilizacije.

Facebook Comments

Mozda vas zanima ova vest

Sudbina svakog ženskog deteta zavisi od oca:

Odnos sa ocem u mnogome određuje kasniji odrasli